Numune Yönetimi

by Vena Yazılım

11.12.2025

lbys

Laboratuvar operasyonlarının güvenilirliği, hızının sürdürülebilirliği ve sonuç doğruluğu; numunenin ilk kabul anından raporlanma aşamasına kadar takip edilme kalitesiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle Numune Yönetimi, bir LIMS’in en kritik çekirdek modüllerinden biridir ve pre-analitik, analitik ve post-analitik süreçlerin tamamını kapsar.

Bu sayfa; numune kabul, barkod yönetimi, yönlendirme, izlenebilirlik, kalite kontrol, cihaz entegrasyonu ve sonuç akışıyla entegre çalışan tam kapsamlı bir numune yaşam döngüsü yönetimi yapısını detaylandırır.

Numune Yaşam Döngüsü (Sample Lifecycle) Nedir?

Numune yönetimi yalnızca barkod basmak değildir. Modern bir LIMS’te numune aşağıdaki aşamalardan geçer:

Hasta kabul → istek oluşturma
Numune kabul → barkodlama
Pre-analitik doğrulamalar
Numunenin yönlendirilmesi (routing)
Cihaz entegrasyonu ve çalışılması
Tekniker ön onayı
Doktor final onayı
Arşivleme ve imha süreçleri
Raporlama ve kurum/hasta erişimi

Bu akışın her aşaması Chain of Custody standartlarına uygun olarak izlenebilir bir kayıt üretmek zorundadır.

Numune Kabul ve Barkodlama

Numune kabul aşaması, sürecin doğruluğunu belirleyen temel noktadır.
Bu modül aşağıdaki fonksiyonlarla çalışmalıdır:

Numune türüne göre otomatik barkod üretimi
Çoklu numune kabul özelliği (kan, idrar, biyopsi, kültür vb.)
Tüp tipi–test eşleşmesi kontrolü
Eksik numune veya hatalı tüp uyarıları
Paket testlerde toplu barkodlama
Rota başlangıcının otomatik oluşturulması

Her barkod; hasta, kurum, test paneli, teknisyen ve zaman damgasıyla eşleştirilir.
Bu aşama hatalı olursa, zincirin geri kalanı asla toparlanamaz.

Pre-Analitik Kontroller ve Numune Uygunluk Doğrulama

Numunenin test için uygunluğu cihazdan önce belirlenmelidir.
LIMS bu aşamada şu kontrolleri otomatik yapmak zorundadır:

Numune hacmi
Hemoliz kontrolü
Lipemi işaretlemesi
Pıhtı kontrolü
Alım zamanı – çalışma zamanı uyumsuzluğu
Saklama koşulları
Taşıma süresi ve sıcaklık kayıtları
Etiket doğruluğu

Her uygunsuzluk durumu için otomatik uyarı ve çalışma engeli oluşturulmalıdır.

Numune Yönlendirme (Sample Routing)

Birçok laboratuvarın darboğazı burasıdır.
Routing modülü numuneyi şu bilgilere göre doğru istasyona yönlendirir:

Test türü
Cihaz tipi
Branş (biyokimya, mikrobiyoloji, patoloji)
Çalışma planı
Numune aciliyeti
Doluluk oranı

LIMS, numunenin her hareketini kaydederek dijital izleme (track & trace) yapar.

Cihaz Entegrasyonu ile Etkileşim

Numune yönetimi cihaz entegrasyonu olmadan tamamlanmaz.
Bu aşamadaki kritik işlemler:

Numunenin cihaz kuyruğuna düşmesi
Test–parametre eşleştirilmesi
Cihaz hata kodlarının okunması
Çalışma tekrarı gerektiren değerlerin işaretlenmesi
Analyzer veri transferi (uni/bidirectional)
Delta-check kontrolü
Panik değer uyarısı

Bu süreç, teknisyen iş yükünü azaltırken kaliteyi artırır.

Tekniker Ön Onayı Aşamasında Numune Bağlantısı

Cihazdan gelen her sonuç, numune geçmişiyle eşleştirilmiş olmalıdır.

Tekniker ekranı şunları sunar:

Numune geçmişi
Önceki test çalışmaları
Şüpheli sonuç işaretleme
Manuel düzeltme logu
Tekrar çalışma isteği
Numune durumu (aktif, beklemede, tekrar çalışılacak)

Bu aşama kalite kontrol açısından laboratuvarın ilk savunma hattıdır.

Doktor Onayı ile Numune Doğrulama

Numunenin yaşam döngüsünün kritik noktası budur.
Doktor onayı ekranı:

Test sonuçlarını numune bazlı gösterir
Önceki numunelerle karşılaştırma sunar
Kritik/panik değerleri öne çıkarır
Cihaz kaynaklı hata geçmişini listeler
Klinisyenin yorum eklemesini kolaylaştırır

Bu bölüm sadece sonuç değil, numune güvenilirliği için de son kontrol noktasıdır.

Raporlama ve Sonuç Dağıtımı

Numune yönetimi, raporlama sürecini de doğrudan şekillendirir.

Kurum raporu
Hastaya özel sade rapor
Mikrobiyoloji/antibiyogram raporu
Patoloji makro/mikro raporları
Test birleşik raporu
QR kod doğrulama
Online erişim (hasta portalı, kurum portalı)

Numunenin tüm yolculuğu rapora yansır ve loglanmış şekilde saklanır.

Numune Arşivleme, Saklama ve İmha

Bir LIMS, post-analitik süreçleri de kapsamalıdır:

Numune saklama süresi
Isı/saklama koşulu kayıtları
Arşiv numunesi konum takibi
Otomatik imha zamanı hatırlatma
İmha tutanaklarının dijital kaydı
Saklama dolabı doluluk yönetimi

Her numune, yaşam döngüsünün sonunda dahi izlenebilir olmalıdır.

Kalite Güvence (Quality Assurance) Entegrasyonu

Numune yönetimi ile kalite standartları doğrudan bağlantılıdır:

ISO 15189 uyumluluğu
Chain of Custody kayıtları
CAP–CLIA gerekliliklerine uygun loglama
Numune gecikme ölçümü
Uygunsuz numune oranı raporları
Tekrar çalışma istatistikleri
Cihaz–numune karşılaştırma analitiği

Bu modül performans yönetimi için hayati veriler sağlar.